Spis treści
To był najzimniejszy styczeń w Warszawie (i większości Polski) od 16 lat. Załamanie wiru polarnego sprawiło, że całymi dniami temperatura w Warszawie była niższa niż na Spitsbergenie (gdzie z kolei było wyjątkowo ciepło). Średnia temperatura całego stycznia w Warszawie wyniosła -5,5˚C (regularnie spadając w nocy w okolice -10˚C). Dla porównania średnia w styczniu ubiegłego roku wynosiła +2,5˚C. Największa fala mrozów przyszła jednak w pierwszych dniach lutego, gdy temperatura w Warszawie spadła poniżej -20˚C, a przez kilka dni z rzędu nawet na moment nie rosła powyżej -10˚C.
Przez cały ten okres ogrzewaliśmy nasze 80-metrowe mieszkanie klimatyzacją. Chcieliśmy na własnej skórze sprawdzić, czy rzeczywiście powietrzne pompy ciepła nie radzą sobie w polskim klimacie, jak można przeczytać w licznych komentarzach internetowych. Byliśmy ciekawi czy przy ostrych mrozach nasza pompa się wyłączy, zamarznie, będzie hałasować, co chwilę się rozmrażać, a także czy będzie wygodna dla mieszkańców − czy będzie mocno wiać ciepłym powietrzem oraz – co bardzo ważne, skoro tyle słyszeliśmy o „rachunkach grozy” – ile zużyje prądu i jaki dostaniemy za to rachunek.
Więcej porównań i szczegóły rozwiązań w naszym mieszkaniu znajdziesz tu: Rusza projekt #WNLAB – laboratorium domowej energetyki
Co więcej, chcieliśmy ogrzewać większość mieszkania (poza sypialniami) w środku nocy, gdy jest najzimniej i tylko dogrzewać sypialnie w środku dnia. Zmuszaliśmy więc pompę ciepła do pracy w najmniej korzystny sposób – sprężania najzimniejszego powietrza i podbijała temperatury tak, aby przegrzewać w nocy salon do 23˚C. W dodatku, ustawiliśmy „cichą pracę w pomieszczeniu”, gdzie przepływ powietrza jest minimalny, aby urządzenia nie było słychać i abyśmy nie czuli podmuchów powietrza, co także nieco obniża jej sprawność.
Rachunek za prąd za ogrzewanie pompą ciepła powietrze-powietrze
Efekty możemy ocenić po rachunku za prąd za styczeń − wyniósł 575 zł. To już całkowita kwota do zapłaty za całe mieszkanie, wliczając w to oświetlenie, gotowanie, komputery i oczywiście także usługę dystrybucji prądu.
Koszt samego ogrzewania mieszkania klimatyzacją wyniósł nas w styczniu 246 zł (to całkowite koszty zmienne zakupu prądu z dystrybucją i VAT). Klimatyzacja pobrała w styczniu 328 kWh prądu.
Co wyszło taniej? Ogrzewanie klimatyzacją czy ciepłem sieciowym?
Identyczne mieszkanie w tym samym bloku (z wentylacją grawitacyjną) zużyło w tym czasie blisko 4 GJ (1,1 MWh) ciepła z miejskiej sieci ciepłowniczej. Ponieważ nasza spółdzielnia utrzymuje koszty zmienne ciepła poniżej kosztów zakupu (płacimy 72 zł/GJ brutto), to rachunek za ogrzewanie mieszkania grzejnikami wyniósł „tylko” 285 zł. Jednak, gdybyśmy płacili rzeczywiste koszty zmienne, wynoszące ponad 120 zł/GJ brutto (z dystrybucją), jak w wielu innych spółdzielniach, to koszt ogrzewania ciepłem sieciowym wyniósłby nas niemal 500 zł za sam styczeń (nie licząc jeszcze kosztów stałych).
Wypełnij krótki formularz i porównaj oferty firm na Pompy ciepła.
Pierwsze zaskoczenie? Że nawet w najzimniejszym styczniu od 16 lat, ogrzewanie naszego mieszkania klimatyzacją okazało się tańsze od ogrzewania miejskiego sąsiedniego mieszkania. Liczyliśmy się z tym, że w tych wyjątkowych okolicznościach zapłacimy więcej.
Zobacz także: Ogrzewanie klimatyzacją tańsze od gazu i ciepłowni?
Tańszy prąd w taryfie dynamicznej czy strefowej?
Nasze koszty zakupu prądu na potrzeby ogrzewania w tanich godzinach (zakup prądu po cenach dynamicznych od Pstryk + taryfa dystrybucyjna G12 od Stoen), wyniosły w styczniu średnio 75 gr/kWh brutto (z dystrybucją). Pomimo, że przecież styczeń był bardzo drogim miesiącem na giełdzie energii (zapotrzebowanie na prąd rosło z powodu większego zużycia pomp ciepła, podczas gdy słońce słabo świeci, a budowę farm wiatrowych zablokowaliśmy).
Zobacz także: Ujemne ceny energii elektrycznej: kto komu płaci i dlaczego?
Co ciekawe, nasze koszty zakupu prądu w taryfie dynamicznej okazały się nieco wyższe niż tanie godziny taryfy strefowej G12 np. w PGE (62 gr/kWh z dystrybucją). Zatem, akurat w styczniu, koszty ogrzewania naszego mieszkania w standardowej taryfie regulowanej (gdybyśmy mieli do niej dostęp w Warszawie) mogłyby być jeszcze niższe i wynieść tylko 203 zł za cały miesiąc. Z taryfy dynamicznej nie zamierzamy jednak rezygnować, bo od wiosny do jesieni, umożliwia ona zakup prądu w cenach istotnie niższych od standardowej taryfy regulowanej.
Zobacz także: Taryfa dynamiczna na prąd po roku: 2 tys. zł oszczędności
Ogrzewanie klimatyzacją przy silnych mrozach – czekaliśmy aż się wyłączy
Drugie zaskoczenie? Że nasza klimatyzacja bez problemu ogrzewała nasze mieszkanie przy -20˚C na zewnątrz, chociaż japoński Daikin podaje, że nasz model ma funkcję ogrzewania do -15˚C, a dla klimatu Europy północno-wschodniej nie podaje nawet parametrów pracy. Myśleliśmy, że gdy zrobi się bardzo mroźno, urządzenie po prostu się wyłączy albo będzie już dawać zaledwie letnie powietrze. Nie doszliśmy do takiego poziomu. Cały czas działała bez zarzutu.
Podmuch gorącego powietrza? Jest na to sposób
Naszą obawą było też dostarczanie do mieszkania większych ilości ciepła, wynikających z wychładzania ścian podczas mrozów. Liczyliśmy się z tym, że klima będzie musiała mocniej wiać, aby zapewnić komfort cieplny albo, że jej rozmrażanie będzie częste i głośne, jak czytaliśmy w komentarzach na platformach społecznościowych. Nic takiego nie miało miejsca.
Klima radziła sobie bez problemu pomimo ustawienia trybu „pracy cichej w pomieszczeniu”, czyli bardzo wolnych obrotów wentylatorów, dzięki czemu ciepło bijące z klimatyzacji czuje się już po kilku minutach od uruchomienia, ale podmuch powietrza odczuwalny jest jedynie przy samej jednostce naściennej (ma tryb unikania ludzi, więc i tak odwraca nawiew tak, aby nie trafiał on w człowiek, nawet gdybyśmy wchodzili mu w drogę celowo.
Defrost pompy ciepła? Warto o nim pamiętać
Odszranianie? W przypadku naszego modelu Daikina (u różnych producentów może to wyglądać inaczej) defrost odbywa się raz na 2-4 godziny (rzadziej przy silnych mrozach, bo wtedy w powietrzu jest bardzo mało wilgoci). Niemal zupełnie go nie słychać ani w mieszkaniu, ani przy jednostce zewnętrznej. Zajmuje kilka minut.
Natomiast zaskoczyła nas ilość lodu. W ciągu miesiąca zebrało się go na balkonie jakieś 50 litrów. W naszym przypadku nie stanowiło to żadnego problemu, ale rozważając montaż klimatyzacji z planami ogrzewania nią domu czy mieszkania, warto o tym pomyśleć.
Wysuszanie powietrza przez ogrzewanie klimatyzacją? To popularny mit
Obawom o wysuszanie powietrza przez ogrzewanie klimatyzacją postaramy się kiedyś poświęcić osobny tekst, ale teraz możemy napisać krótko: to mit. Ogrzewanie klimatyzacją nie wysusza powietrza wewnątrz mieszkania. Wysusza powietrze na zewnątrz, stąd właśnie ten lód wokół jednostki zewnętrznej – to wilgoć wytrącona z powietrza atmosferycznego. Klimatyzacja osusza powietrze wewnątrz budynku tylko w trybie chłodzenia (lub… osuszania, co także sprowadza się do delikatnego chłodzenia).
Wypełnij krótki formularz i porównaj oferty firm na Pompy ciepła.
Czego producent Ci nie powie?
Naszym negatywnym zaskoczeniem wynikającym z użytkowania klimatyzacji był jej pobór mocy w trybie stand-by. Po pierwsze, trzy jednostki wewnętrzne i jedna zewnętrzna pobierają na co dzień ponad 10 watów. Zapewne głównie na moduły komunikacji wi-fi. Niby nie jest to wiele, ale to jednak tak jakbyśmy mieli przez cały rok zapaloną jedną lampkę LED. W ciągu 12 miesięcy wyjdzie nam 100 kWh poboru prądu. W przypadku naszych średnich cen zakupu energii, to jakieś 50-60 zł na rok.
Jednak, gdy temperatura spada już poniżej 10˚C, klimatyzacja uruchamia dodatkową grzałkę i zamiast ok. 10 W, pobiera 50 W. Średnio na dobę pobiera więc 1,2 kWh prądu gdy nie jest używana. Paradoksalnie, gdy używamy jej do ogrzewania, ten pobór spada nawet gdy przez kilka godzin klima jest odstawiona, bo nie zdąży się wychłodzić na tyle, aby grzałka była potrzebna. To może być jednak największe zaskoczenie dla posiadaczy klimatyzacji, którzy… używają ją tylko do chłodzenia. Gdy urządzenie jest podłączone do prądu przez cały rok – a według zaleceń producenta powinno być – to zimą rachunki z powodu posiadania klimy mogą nam podskoczyć nawet o 20 zł miesięcznie (w taryfie standardowej G11).
Z jakim COP pracuje pompa ciepła powietrze-powietrze przy silnych mrozach?
Drugą rzeczą, która zawróciła naszą uwagę, jest podawany przez producenta COP, czyli współczynnik wydajności pracy pompy ciepła. Największą zaletą każdego rodzaju pomp ciepła jest to, że z 1 kWh prądu, potrafi ona dostarczać do domu nawet 5-6 kWh ciepła. W przypadku naszej konfiguracji jednostki zewnętrznej i trzech wewnętrznych, Daikin podaje że średnioroczny współczynnik SCOP=4,22 dla klimatu umiarkowanego. To dane wynikające ze ściśle określonej procedury laboratoryjnej i dla zim, gdzie temperatura spada do -10˚C, a nie chwilami nawet do -20˚C. Jasne jest więc, że w styczniu i lutym COP naszej klimatyzacji był z pewnością istotnie niższy niż ten katalogowy.
Daikin, korzystając z licznika prądu (sprawdzamy go jeszcze naszym własnym licznikiem prądu i dane w tym przypadku się pokrywają), podaje nam zarówno zużycie energii elektrycznej, jak również – prawdopodobnie bazując na przelicznikach – ilość dostarczonego ciepła. Za to, generalnie, wielki plus dla producenta, bowiem wiele konkurencyjnych rozwiązań na rynku, nie próbuje nawet szacować tych wartości. Zauważyliśmy jednak, że o ile dane podawane przez Daikina przy niewielkich mrozach pokrywają się z naszymi kalkulacjami, to w styczniu i lutym te wartości się rozjechały.
Daikin przekonuje, ze nasz COP w styczniu wynosił 2,8 (czyli z 1 kWh prądu dostarczył nam 2,8 kWh ciepła). Jednak, gdyby tak było, oznaczałoby to, że nasze zapotrzebowanie na ciepło dość gwałtownie wzrosło względem sąsiedniego mieszkania, a trudno byłoby nam taką zmianę uzasadnić. Podejrzewamy, że rzeczywisty COP naszej klimatyzacji wynosił w tym – najzimniejszym od 16 lat styczniu – raczej ok. 2. Przechodząc na ogrzewanie miejskie, gdzie mamy dokładny ultrasoniczny licznik ciepła (Ista) i porównując wyniki, postaramy się jeszcze w tym sezonie zweryfikować naszą tezę.
Parametry mieszkania (#WNLAB)
Wybierając podstawowe źródło ogrzewania warto bardzo dobrze wyliczyć zarówno koszty zakupu i montażu, jak również późniejsze zapotrzebowanie na energię i zestawić to z prawdopodobnymi cenami nośników (gazu, prądu, pelletu itd.). Jest to istotne zarówno ze względu na wybór źródła ciepła, jak również jego moc szczytową.
Nasze mieszkanie, omawiane w tym artykule (#WNLAB), to dwie sypialnie z salonem i otwartą kuchnią plus łazienka oraz pomieszczenie gospodarcze. Całość ma powierzchnię 80 m2. Mieszkanie jest usytuowane mocno zewnętrznie, wliczając w to niemal 3/4 ścian i 2/3 podłogi (pod mieszkaniem jest przejście). To blok z lat 90., ocieplony 10 cm styropianu (lokalnie tylko 5 cm), ma nowe okna (3-szybowe) i rekuperację sterowane za pomocą czujnika CO2 (w systemie smart home Fibaro).
Istotne znaczenie, w naszym przypadku, ma zwłaszcza konstrukcja i termoizolacja ścian oraz wentylacja. Mieszkanie ma sporą bezwładność cieplną (ściany i strop są w stanie zakumulować kilkadziesiąt kWh ciepła), dzięki czemu tylko 10 godzin ogrzewania na dobę (8 godzin w nocy i ew. 2 godziny w środku dnia, przy silniejszych mrozach) wystarczy do trzymania stabilnej komfortowej temperatury. Dzięki zastosowaniu systemu multisplit (osobne ogrzewanie każdej z sypialni oraz salonu) możemy ogrzewać tylko salon w nocy i tylko sypialnie w dzień, tak aby klimatyzacja zupełnie nie była zauważalna przez domowników.
Rekuperacja sterowana stężeniem CO2 zapewnia z kolei, że ogrzane klimatyzacją powietrze nie ucieka nam przez kominy wentylacyjne, tylko jest odzyskiwane i rozprowadzane po mieszkaniu, a ilość wymiany powietrza jest dostosowana do mieszkańców. Przy wentylacji grawitacyjnej trzeba się liczyć z tym, że klimatyzacja będzie musiała dostarczać istotnie więcej ciepła do mieszkania.
Mity a rzeczywistość
Wokół pomp ciepła narosło w Polsce wiele mitów. Wynikają zarówno z realnych problemów: relatywnie niewielu, ale za to głośnych przypadków źle dobranych i źle zamontowanych pomp ciepła, jak również powszechnego wzrostu cen prądu w taryfach strefowych w 2023 roku (od tego czasu spadły one o kilkadziesiąt procent, o czym już nie słyszymy), ale także świadomego lub nieświadomego powielania dezinformacji.
Szczerze powiedziawszy, gdybyśmy nie przetestowali najprostszego rodzaju pomp ciepła (powietrze-powietrze) na własnej skórze, to zapewne patrzylibyśmy w redakcji dużo bardziej sceptycznie na to źródło ciepła. Tymczasem realne testy na żywym organizmie, w najcięższej zimie od kilkunastu lat, wypadły powyżej naszych oczekiwań.
Zobacz także: Obniżyliśmy koszty ogrzewania o ponad 100%
