W latach 30. całkowite uzależnienie Japonii od importu surowców było jedną z przyczyn decyzji o rozpoczęciu wojny, której celem było zdobycie całej Azji Południowo-Wschodniej i jej surowców. Po drugiej wojnie światowej zniszczona Japonia dla swojej odbudowy nadal musiała kupować surowce.
Jednak już wiele lat temu osoby rządzące Japonią zorientowały się, że zmiany geopolityczne odetną ich od dotychczasowych źródeł.
Rozwój gospodarczy głównego konkurenta Japonii czyli Chin powoduje, że dostęp do metali strategicznych oraz ropy i gazu wymagał wejścia gospodarczego nie tylko do Azji Południowo-Wschodniej, ale przede wszystkim do Afryki i do Ameryki Południowej. Początkowo do tego zadania wyznaczono takie firmy jak Sumitomo i Mitsubishi, które założyły osobne spółki i zaczęły inwestycje. Stąd wziął się udział japoński w późniejszym projekcie polskim w Chile.
Jednak 25 lat temu rząd japoński zorientował się, że tego typu koncerny słabo sobie radzą na światowym rynku kopalin i poszukiwania nowych złóż. Przyczyna tkwiła w tym, że ich zarządzający chcieli tylko kupować projekty „pewne”, bo bali się „utraty twarzy” za zakup projektów nieco bardziej ryzykownych.
W światowym przemyśle wydobywczym trzeba jednak ryzykować kupując liczne udziały, może mniejszościowe, ale w wielu projektach. I co najważniejsze, trzeba je kupować na początkowych etapach rozwoju projektu, gdy jeszcze trwają badania i analizy dla nowej kopalni. A to oznacza wyższe ryzyko i mniejszy procent projektów kończących się sukcesem.
Niestety w branży wydobywczej część projekty zawsze kończy się klapą. Mało doświadczonemu inwestorowi trudno jest odróżnić projekt z normalnymi ryzykami geologicznymi i technicznymi (a także politycznymi), od projektu ewidentnie zaproponowanego tylko dla wyciągnięcia pieniędzy od naiwnych.
Rząd Japonii, niezadowolony z działań firm japońskich i ich małej skuteczności w okresie 1990-2000 oraz z powodu popełnianych błędów, utworzył w roku 2004 Japan Organization for Metals and Energy Security (JOGMEC).
Jej zadaniem jest zabezpieczanie, gromadzenie i eksploracja zasobów. Koncentruje się na zabezpieczaniu kluczowych minerałów, metali rzadkich i dostaw energii poprzez międzynarodowe partnerstwa i rozwój technologiczny. JOGMEC stara się zapewnić stabilne dostawy określonych surowców mineralnych, ropy naftowej i gazu ziemnego. JOGMEC wspiera też japońskie firmy w zakresie poszukiwań, rozwoju i finansowania za granicą.
JOGMEC działa w ramach kluczowego w japońskim rządzie Ministerstwa Gospodarki, Przemysłu i Handlu (METI). Zapewnia wsparcie finansowe, badania techniczne i zarządzanie ryzykiem na potrzeby rozwoju krajowych i międzynarodowych projektów wydobywczych.
Już w roku 2018 działania JOGMEC zapewniły Japonii zaopatrzenie w metale rzadkie w 10% z Malezji, 11% z Francji, 14% z Wietnamu. Z Chin pochodziło 58%.
W marcu 2024 prywatny koncern miedziowy Antofagasta podpisał kredyt na 2,5 mld USD m.in z japońskimi bankami na budowę dwóch nowych kopalń w Chile (Centinela and Los Pelambres). Umowy gwarantujące spłatę tego kredytu zawierają też klauzule wieloletnich dostaw miedzi dla odbiorców, także japońskich.
We wrześniu 2025 roku Japonia przyznała 7 mld USD pożyczki na realizację wspomagania projektu m.in. firmy Sovereign. Inwestycja jest prowadzona w Malawi, to projekt nowej kopalni z bardzo dobrym złożem rutylu i grafitu oraz zapewnienia logistyki dostaw do niej.
Decyzje zapadły po pełnym sprawdzeniu, że rutyl nadaje się do produkcji wysokiej jakości tytanu.
Na samej północy RPA, blisko Mozambiku uruchomiono projekt Waterberg – wspólne przedsięwzięcie m.in JOGMEC i japońskiego dystrybutora metali Hanwa Co.
Pełne studium wykonalności dla tej kopalni pochodzi z sierpnia 2024 roku i obecnie trwa aranżowanie finansowania. A finansowanie wymagać będzie aby przynajmniej 22% produkcji metali z grupy platynowców trafiło do Japonii.
JOGMEC jest także udziałowcem ciekawego projektu w Peru (San Martin), gdzie zachowuje się jak deweloper, ryzykuje swoimi pieniędzmi, ale osiągnąć może wysoki udział w projekcie.
JOGMEC ma także od roku 2023 umowę z kanadyjskim FPX Nickel na wspólne poszukiwanie nowych projektów. Ta firma realizuje już projekt Baptiste Nickel Project w Kanadzie w stanie Brytyjska Kolumbia. 14 kwietnia 2026 roku odnowiono umowę o współpracy.
Współpraca między JOGMEC a Australią dotyczy dziesiątków projektów jak joint-venture z Sojitz w zakresie rozbudowy fabryki firmy Lynas (ziemie rzadkie), projektu pozyskiwania galu (Zachodnia Australia), wysoko czystego magnezu (z Magnium Australia), fluorytu (z Tivan Ltd.) oraz ważny Kalgoorlie Projekt (kopalnia rudy niklowo-kobaltowej).
Najnowszy projekt z firma Lynas (ogłoszony w końcu marca 2026) gwarantuje finansującym 5000 ton rocznie NdPr (mieszanina neodymu i prazeodymu) niezbędnego w produkcji magnesów za cenę od 110 USD/kg do 150 USD/kg a przy wyższych cenach strona finansująca otrzyma nawet 75 % wszystkich ciężkich metali rzadkich produkowanych przez Lynas.
Umowa JOGMEC z marca 2026 roku zapewnia kontrolę nad głównym nie-chińskim producentem ciężkich metali rzadkich co da koncernom japońskim (głównie samochodowym) lepszą sytuację wobec konkurentów chińskich. Producentom z innych krajów (w tym z USA i z Europy) przypadną zapewne tylko ochłapy z tego stołu, o ile w ogóle coś dostaną.
Można jeszcze długo opisywać zręczne manewrowanie JOGMEC w labiryncie lokalnej afrykańskiej czy południowoamerykańskiej polityki. Swoje doświadczenie JOGMEC zbierało przez dziesięciolecia, ale teraz jest poważnym graczem, który realnie pomaga realnie gospodarce japońskiej.
W Unii Europejskiej nie ma podmiotu, który by tak zręcznie działał na rynkach światowych. Gdyby miała powstać instytucja kopiująca działania JOGMEC na skalę Unii Europejskiej, to trzeba by rozwiązać mnóstwo praktycznych problemów, a szanse na sukces są – w mojej opinii – znikome.
Oto tylko niektóre kwestie, jakie trzeba by rozstrzygnąć.
– W jakiej proporcji i jak duże powinny być środki takiej agencji i czy podział pozyskanych metali następowałby wg struktury udziałów czy „według potrzeb”. Kto miałby o tym decydować?.
– Jak wykluczyć konkurencję unijno-unijną czyli konkurencję o to samo złoże pomiędzy unijnymi firmami?
– JOGMEC aranżuje też (i przez to wygrywa) transakcje wiązane czyli dotacje do infrastruktury, ale finansuje je rząd Japonii. Na jakiej zasadzie i kto miałby w UE o tym decydować i jak – czy miałby też na to dodatkowy budżet?
– JOGMEC odsprzedaje zdobyte cenne metale na podstawie poufnych umów z firmami japońskim. Pytanie jak europejska agencja dawałaby sobie radę z pretensjami, że firmie z jednego kraju UE sprzedała np. bizmut, ale dla innych tego bizmutu zabrakło.
– Wiele cennych metali przeznaczona jest w dużej części (15-40 %) do produkcji ściśle wojskowej. Należałoby rozwiązać kwestię tajemnic technologicznych i wzajemnej konkurencji firm zbrojeniowych w UE.
– Nawet rozsądnie kierowana agencja i tak zderzy się na rynku zarówno z JOGMEC, jak z Pentagonem i z już doskonale działającymi firmami z Chin. Pentagon za administracji Trumpa rzuca dowolnie wysokie ceny i zaczął po prostu przekupywać wszystkich potencjalnych dostawców. Nowe projekty są często już sprzedane przez pośredników dla USA. Z kolei Chiny, korzystając z pośrednictwa wielu doskonałych geologów kanadyjskich odkupiły od nich setki projektów wydobywczych na całym świecie i też mogą je uruchomić.
Zatem nawet gdyby powstała taka agencja, to dodatkowe koszty i etaty mogą niewiele dać z przyczyn czysto ekonomicznych i powolności decyzji wewnątrz UE.
