Kierunek Biogaz i OZE: Jak sfinansować wymogi nowej Dyrektywy Ściekowej

Transformacja energetyczna: Dlaczego inwestycja jest dzisiaj konieczna?

Inwestycje w gospodarkę wodno-ściekową są fundamentem bezpieczeństwa ekologicznego i społecznego. Złożoność regulacji unijnych, konieczność dotrzymania standardów (zwłaszcza w zakresie Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych – KPOŚK) oraz rosnące koszty operacyjne sprawiają, że modernizacja infrastruktury przestaje być opcją, a staje się bezwzględną koniecznością.

? Poprzeczkę wysoko podnoszą wymagania dotyczące efektywności energetycznej zapisane w Dyrektywie ściekowej. Art. 11, pkt 3) wskazuje na poziomy całkowitej rocznej ilości energii ze źródeł odnawialnych, wygenerowanej w oczyszczalni lub poza nią przez właścicieli lub operatorów oczyszczalni ścieków komunalnych oczyszczających ładunek o RLM wynoszącej co najmniej 10 000 lub w imieniu takich właścicieli lub operatorów, oraz niezależnie od tego czy właściciele lub operatorzy tych oczyszczalni wykorzystują tę energię w oczyszczalni lub poza nią, które muszą wynieść co najmniej:

a) 20 % całkowitej rocznej ilości energii zużywanej przez takie obiekty – do dnia 31 grudnia 2030 r.;

b) 40 % całkowitej rocznej ilości energii zużywanej przez takie obiekty – do dnia 31 grudnia 2035 r.;

c) 70 % całkowitej rocznej ilości energii zużywanej przez takie obiekty – do dnia 31 grudnia 2040 r.;

d) 100 % całkowitej rocznej ilości energii zużywanej przez takie obiekty – do dnia 31 grudnia 2045 r.

Jesteśmy w momencie, gdy dla podmiotów odpowiedzialnych za gospodarkę wodną i kanalizacyjną niezbędne jest opracowanie audytów, które mają na celu określenie potencjału opłacalnych do zastosowania środków mających na celu ograniczenie wykorzystania energii oraz zwiększenie wykorzystania i wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem określenia i wykorzystania potencjału produkcji biogazu lub odzyskiwania i wykorzystywania ciepła odpadowego, na miejscu albo za pośrednictwem lokalnego systemu energetycznego przy jednoczesnym ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych. 

Jakie są wskazywane najczęściej w tym sektorze ♻️ metody osiągania neutralności?

Dyrektywa wyraźnie promuje technologie:

1. Fermentacja i Kogeneracja na Biogazie (CHP): Wytwarzanie biogazu z osadów ściekowych, a następnie wykorzystanie go do produkcji energii elektrycznej i ciepła w procesie wysokosprawnej kogeneracji, jawi się jako podstawowa metoda osiągania neutralności energetycznej w dużych oczyszczalniach.
2. Inne OZE: Wykorzystanie fotowoltaiki i pomp ciepła na terenie oczyszczalni.
3. Produkcja Biometanu: Choć Dyrektywa skupia się na zużyciu własnym energii, produkcja biometanu, który jest dalej wykorzystywany lub zatłaczany do sieci, również przyczynia się do ogólnego celu.

Skoro zatem wiadomo na co przeznaczyć środki inwestycyjne, ważna jest odpowiedź na pytanie: skąd wziąć środki na realizację rekomendacji płynących z audytów?

Dzisiaj dotacje nie są już jedynie „bonusem” – to kluczowy akcelerator, który pozwala zniwelować lukę kapitałową i przyspieszyć realizację niezbędnych projektów, gwarantując jednocześnie spełnienie wymogów środowiskowych i zwiększenie efektywności operacyjnej przedsiębiorstw.

Poniżej zebrano najważniejsze planowane nabory, w ramach których możliwe jest dofinansowanie projektów związanych z wytwarzaniem energii z OZE oraz z podnoszeniem efektywności energetycznej. Należą do nich to:

Program „Poprawa bezpieczeństwa energetycznego poprzez wykorzystanie biometanu”

Program wsparcia, przygotowany przez NFOŚiGW, został właśnie zatwierdzony przez Europejski Bank Inwestycyjny. Wraz zaplanowanym na początek 2026 r. naborem, otworzą się nowe możliwości dla inwestorów planujących rozwój biometanowni w Polsce, oferując wsparcie w formie dotacji do 45% kosztów kwalifikowanych.

Program „Wysokosprawna kogeneracja z biogazu wytwarzanego z biomasy, w tym z odpadów komunalnych”

Szczególnie interesująco zapowiada się nabór planowany na przełom 2025 i 2026 roku, dotyczący instalacji o mocy powyżej 1 MW. Przewidziane wsparcie w formie dotacji do 40% kosztów kwalifikowalnych oraz pożyczki nawet do pełnej wartości inwestycji sprawia, że program staje się jedną z najbardziej atrakcyjnych ofert finansowych dla sektora biogazu.

Aby skutecznie aplikować o środki, niezbędne będzie wcześniejsze przygotowanie dokumentacji, w tym decyzji środowiskowej, decyzji lokalizacyjnej oraz warunków przyłączenia. Kluczowe znaczenie mają także kryteria punktowe, oceniające m.in. roczną produkcję biogazu, wykorzystanie ciepła w procesach zewnętrznych tj. poza własnym zapotrzebowaniem technologicznym biogazowni czy udział selektywnie zebranych bioodpadów w całkowitej masie wsadu.

FENX.02.02 Rozwój OZE – nabór realizowany jest w ramach Programu Priorytetowego NFOŚ 8.6 Współfinansowanie projektów realizowanych w ramach Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS), Część 2) Rozwój OZE

W Harmonogramie naborów FENX z dnia 30.09. zaplanowany drugi już konkurs z budżetem 300 mln zł ma się odbyć w terminie od 30.01.2026 do 30.04.2026 r. Finansowanie z tego programu dla inwestycji związanej z produkcją energii elektrycznej i ciepła z biogazu oraz produkcji biometanu to możliwość wsparcia do 100% kosztów kwalifikowanych w formie:

• dotacji z EFRR do 39,06%,
• pożyczki preferencyjnej (0%) z EFRR co najmniej 40,65%
• pożyczki rynkowej NFOŚiGW 20,29%.

Niezbędnym załącznikiem do wniosku o dofinansowanie (czyli już na etapie aplikowania o wsparcie) są tu warunki przyłączenia, decyzja środowiskowa oraz umowy gwarantujące dostawę substratów w wysokości min 80% zapotrzebowania na surowce do produkcji biogazu.

Dla projektów OZE, w tym biogazowni, realizowanych przez spółdzielnie energetyczne, a przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne często do takich należą, dostępny do 19.12.2025 r. pozostaje nabór z programu Energia dla wsi. Dostępne są tu pożyczki na PV i turbiny wiatrowe (w tym dotacja do 20%), oraz dotacje do 45% dla biogazowni (i/+ pożyczka).

Finansowanie OZE – preferencyjne pożyczki

Nie można zapominać o wsparciu OZE, jakie w chwili obecnej jest dostępne w każdym województwie w postaci preferencyjnych pożyczek. Ich oprocentowanie często wynosi zaledwie 1%, co czyni je niezwykle atrakcyjnym instrumentem finansowania odnawialnych źródeł energii.

Dotychczas w wielu województwach obowiązywały limity mocy dla instalacji fotowoltaicznych i wiatrowych, ograniczające inwestycje do 0,5 MW (PV) i 5 MW (wiatr). Obecnie część regionów całkowicie zniosła te bariery, a zapowiadane zmiany mają ujednolicić zasady w całym kraju. To otwiera nowe perspektywy dla większych projektów, w tym farm słonecznych i wiatrowych o znaczeniu regionalnym.

Podnoszenie efektywności energetycznej to jednak nie tylko produkcja energii z OZE. Mówić należy także o możliwościach dofinansowania szerszego katalogu inwestycji związanych z efektywnością energetyczną – termomodernizacji, odzysku ciepła itp.

Dla dużych i średnich przedsiębiorstw przewidziano wsparcie w ramach działania FENX.01.01 – Efektywność energetyczna. Zgodnie z aktualnym harmonogramem, nabór wniosków potrwa od 28 listopada 2025 r. do 27 lutego 2026 r. Punktem wyjścia w przygotowaniach do wnioskowania jest audyt energetyczny i audyt efektywności energetycznej potwierdzających osiągnięcie określonych oszczędności energii pierwotnej. W programie tym można kwalifikować inwestycje dotyczące nie tylko budynków, ale również procesów technologicznych, a dodatkowo zastosować źródło OZE.

Na poziomie regionalnym dostępne są natomiast pożyczki preferencyjne na poprawę efektywności energetycznej, które rozdysponowuje BGK. Ich szczegółowe warunki – takie jak oprocentowanie, możliwość częściowego umorzenia czy maksymalna wartość finansowania – różnią się w zależności od województwa.

Nie zapominajmy jednak o podstawowej działalności przedsiębiorstw branży wodno-kanalizacyjnej.

Nadal możliwe jest także wsparcie na rozwój sieci i oczyszczalni ścieków. Warto pamiętać, że dla aglomeracji wpisanych do KPOŚK i oznaczonych tam jako niespełniające wymagań dyrektywy ściekowej, dostępne są środki na inwestycje w rozbudowę/ modernizację sieci, rozbudowę/modernizację oczyszczalni i inne inwestycje, które mają doprowadzić do zgodności z dyrektywą uwzględniając zasadę hierarchiczności:

• warunek I stopień skanalizowania (zgodność z art. 3 dyrektywy)           
• warunek II wydajność oczyszczalni (zgodność z art. 10 dyrektywy)       
• warunek III standardy oczyszczania (zgodność z art. 4 i 5.2 dyrektywy)

W tym zakresie także dostępne są możliwości dofinansowania:

1. FENX.01.03: Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach

Najbardziej znaczącym wsparciem, przeznaczonym dla największych i najbardziej złożonych projektów w aglomeracjach, jest nabór z Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS, FENX).

Ten nabór jest strategicznie skierowany do podmiotów obsługujących aglomeracje ujęte w KPOŚK jako niespełniające wymagań dyrektywy ściekowej, w tym jednostek samorządu terytorialnego, przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych i ich związków. Budżet na realizację tego naboru to aż 560 milionów PLN, co czyni go jednym z kluczowych źródeł finansowania w najbliższych miesiącach.

Co najważniejsze z perspektywy potencjalnego Beneficjenta – jest to pomoc bezzwrotna, czyli dotacja.

Jak wynika z harmonogramu z 30.09.2025 r. dla programu FENX, nabór do tego działania zaplanowano w terminie od 01.12.2025 r. do 31.03.2026 r. Biorąc pod uwagę wysoką gotowość administracyjną wymaganą w konkursie, to jakby zaplanowano go na jutro.

Dla przypomnienia, do FENX kwalifikują się aglomeracje od co najmniej 15 tys. RLM wymagające dostosowania do wymogów Dyrektywy ściekowej.

Równoległe Programy Krajowe NFOŚiGW

Dla podmiotów, które spełniają wymagania dyrektywy ściekowej (czyli w konsekwencji nie mogą wnioskować z FENX.01.03), ale też tych, którzy wymagań dyrektywy dzisiaj jeszcze nie spełniają lub lokalizacja projektu znajduje się poza granicami aglomeracji ujętych w KPOŚK pozostają do dyspozycji dwa programy ze środków krajowych.

Nabory prowadzi Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) w trybie ciągłym – tu terminy naboru nie generują już stresu.

1. Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach (Program Priorytetowy)

Ten program jest kluczowy i w swoich założeniach stanowi niejako uzupełnienie oferty finansowania FEnIKS, zapewniając pożyczki na współfinansowanie projektów unijnych (Część 2) oraz na realizację zadań związanych z KPOŚK (Część 1).

• Termin Składania: Nabór ciągły, aż do 29.10.2027 r. lub do wyczerpania alokacji. To baza bezpieczeństwa dla dużych inwestycji.
• Forma Wsparcia: pożyczka, co jest idealnym narzędziem do realizacji projektu (cz. 1 – tu mowa nawet o częściowym umorzeniu pożyczki) lub utrzymania płynności finansowej przy dużych projektach współfinansowanych z UE.

1. Gospodarka wodno-ściekowa poza granicami aglomeracji

To wsparcie dedykowane mniejszym JST i spółkom wodnym. Cel jest jasny: Poprawa stanu gospodarki wodno-ściekowej poza aglomeracjami KPOŚK, czyli tam, gdzie często brakuje podstawowej infrastruktury.

• Budżet Naboru: 100 000 000 PLN. To realna szansa dla mniejszych gmin i miejscowości.
• Typy Projektów: Budowa i modernizacja lokalnych oczyszczalni ścieków, sieci kanalizacyjnych, a nawet budowa podłączeń budynków do istniejącej sieci.
• Forma Wsparcia: Wyłącznie pożyczka – elastyczne narzędzie dla mniejszych budżetów, pozwalające na realizację pilnych zadań.
• Termin Składania: Nabór ciągły, co minimalizuje presję czasu, ale nie zwalnia z działania. Im szybciej złożony zostanie wniosek, tym szybciej inwestycja zacznie generować korzyści.

Poza programami o zasięgu krajowym, często dostępne są także dofinansowania ze środków regionalnych. Dokument Linia demarkacyjnej dzieli programy:

• Poziom krajowy: Aglomeracje od co najmniej 15 tys. RLM wymagające dostosowania do wymogów Dyrektywy ściekowej.
• Poziom regionalny: Aglomeracje z przedziału od co najmniej 2 tys. RLM do poniżej 15 tys. RLM wymagające dostosowania do wymogów Dyrektywy ściekowej.

W praktyce oznacza to, że poszukiwanie dofinansowania dla projektów wodno-ściekowych należy zacząć od tego, do którego programu wpisuje się aglomeracja biorąc pod uwagę liczbę RLM, a następnie od faktu, czy dyrektywa ściekowa jest przez nią spełniania.

Inwestycje w gospodarkę wodno-ściekową to dzisiaj nie tylko wymiana rur czy budowa zbiorników. Działalność związana z gospodarką wodno-ściekową musi teraz skupić się także na samowystarczalności energetycznej tych przedsiębiorstw. To strategiczne posunięcia, które kształtują przyszłość jednostek samorządu terytorialnego i przedsiębiorstw wod-kan. Wykorzystanie dotacji i preferencyjnych pożyczek to jedyna droga do przyspieszenia modernizacji i osiągnięcia pełnej zgodności z prawem UE.

Nie można dłużej czekać. Terminy zbliżają się wielkimi krokami. Posiadanie już dziś audytów, pozwolenia na budowę czy w przypadku trybu zaprojektuj-wybuduj PFU, warunków przyłączenia do sieci i przygotowanej dokumentacji to przewaga, która zadecyduje o przyznaniu dofinansowania w konkursie. Dotacja jest jak wiatr w żagle – jest, aby wykorzystać ją w pełni.

NIE PRZEGAP SZANSY! BEZPŁATNE WEBINARIUM METROPOLIS

Chcesz w pełni wykorzystać potencjał dotacji dla gospodarki wodno-ściekowej, a także dowiedzieć się, jak skutecznie przygotować się do wnioskowania?

Zapraszamy na bezpłatne webinarium online, które poprowadzi Magdalena Tuszyńska, Doradca ds. Finansowania Inwestycji w METROPOLIS Doradztwo Gospodarcze Sp. z o.o. Zarejestruj się już dziś www.metropolisdg.pl/webinar !

Wydarzenie, które potrwa około 60 minut odbędzie się na platformie MS Teams (można dołączyć z poziomu przeglądarki, nie trzeba nic instalować) już 17 listopada o 12:00.

Zapraszamy!