Spis treści
Duże moce, magazyny energii i V2X
Sieć stacji ładowania pojazdów elektrycznych w przyszłości to nie będą tylko słupki, z których załadujemy swoje elektryki. I nie mam na myśli dobudowania obok budek z hot-dogami.
Sieć stacji ładowania samochodów elektrycznych przyszłości to układanka składająca się z wielu modułów takich jak:
- stacje ładowania (przeważnie dużych mocy i najczęściej z kompensatorem mocy biernej, jeśli jest możliwy),
- magazyny energii,
- instalacje wytwórcze (np. PV),
- instalacje odbiorcze (np. obiekty handlowe znajdujące się w sąsiedztwie stacji ładowania)
- ładowanie vehicle-2-grid albo szerzej – vehicle-to-everything.
Operator stacji ładowania nie będzie zajmować się wyłącznie świadczeniem usług ładowania. Będzie także realizować umowę z dostawcą usług bilansujących (lub sam będzie DUB-em), będzie świadczyć usługi magazynowania energii, sprzedawać energię elektryczną, współpracować z agregatorem i świadczyć usługi V2X.
Stacja ładowania EV z magazynem energii – możliwości i wyzwania
Połączenie stacji ładowania z magazynem energii w naszej praktyce nie jest już niczym nadzwyczajnym. Wielu naszych Klientów wdraża lub planuje wdrożyć takie rozwiązanie. Pytanie jak zrobić to w najkorzystniejszy możliwy sposób?
W niniejszym artykule zastanowimy się jakie możliwości od strony prawnej daje takie połączenie.
Na początku doprecyzujmy o jakim układzie mówimy. Przez połączenie stacji ładowania pojazdów elektrycznych z magazynem energii rozumiem stację ładowania oraz magazyn energii elektrycznej funkcjonujące na odrębnych przyłączach, jednocześnie ze sobą połączone.
W takim układzie magazyn energii, po pierwsze służy jako zasilanie stacji ładowania (stacja ładowania w trakcie ładowania EV może pobierać energię elektryczną zarówno z sieci operatora jak i z magazynu). W drugiej kolejności magazyn energii jest odrębnym “zasobem”, który może funkcjonować jako niezależny obiekt w sieci elektroenergetycznej. Od strony prawnej taka współpraca jest możliwa.
Magazyn energii jako źródło zasilania stacji ładowania samochodów elektrycznych
Magazyn energii może służyć jako zasilanie stacji ładowania. Takie rozwiązanie może być korzystne np. w przypadku konieczności jednoczesnego zasilenia kilku pojazdów EV z wykorzystaniem dużej mocy. Magazyny energii są przyłączane zazwyczaj do stacji ładowania dużych mocy (np. 300 kW, 400 kW i więcej). Przyłączenie magazynu może przyczynić się do optymalizacji pracy stacji ładowania.
Magazyn energii jako niezależny zasób
W zaprezentowanym układzie nie ma formalnych przeszkód, aby magazyn zarabiał na siebie świadcząc usługi bilansujące (uczestnicząc jako zasób w jednostce grafikowej) i uzyskiwał wynagrodzenie za udostępnianie mocy bilansującej i energii bilansującej, czy też prowadził arbitraż. Można sobie wyobrazić, że kilka magazynów danej sieci stacji ładowania zlokalizowanych przy stacjach ładowania wchodzi w skład tej samej lub różnych jednostek grafikowych. Operator stacji ładowania zawiera umowę z dostawcą usług bilansujących i zarabia głównie na udostępnianiu mocy bilansującej.
Jakie usługi może świadczyć magazyn energii?
Magazyn energii, pomimo połączenia ze stacją ładowania, nie traci możliwości bycia częścią systemu elektroenergetycznego, przez co cała gama usług jakie może oferować jest nadal aktualna. W tym w szczególności może świadczyć usługi bilansujące lub prowadzić arbitraż. Po reformie rynku bilansującego z 2024 roku wystarczy zebrać magazyny o łącznej mocy 0,2 MW, aby utworzyć jednostkę grafikową, którą z kolei DUB (dostawca usług bilansujących) może wykorzystać do oferowania mocy bilansujących lub energii bilansującej.
Zakwalifikowanie magazynu energii do danej jednostki grafikowej to przede wszystkim wyzwanie techniczne, stąd planując rozbudowę infrastruktury stacji ładowania o magazyny energii warto się zastanowić w jakim celu mogą być magazyny wykorzystywane i pod tym kątem dobrać odpowiedniej jakości sprzęt.
W sytuacji zwiększenia zapotrzebowania przez OSD na usługi elastyczności, magazyn energii przy stacji ładowania będzie mógł także świadczyć takie usługi.
Magazyn energii za licznikiem (behind-the-meter)
Należy mieć na uwadze, że przez magazyn energii w rozumieniu polskiego prawa energetycznego należy rozumieć magazyn energii podłączony do sieci elektroenergetycznej. Tzw. magazyn behind-the-meter nie jest magazynem energii w rozumieniu prawa energetycznego i nie może być częścią rynku.
Przez magazyn behind-the-meter rozumiem urządzenie zdolne do magazynowania energii elektrycznej, ale nie przyłączone do sieci OSD, lecz będące wyłącznie elementem wewnętrznej sieci operatora stacji ładowania pojazdów elektrycznych (za licznikiem). Takie urządzenie do magazynowania energii może pełnić m.in. rolę stabilizatora sieci wewnętrznej operatora. Taki magazyn może być zasilany z energii elektrycznej pobieranej z sieci OSD, ale dzieje się to “za licznikiem” podmiotu przyłączonego (operatora stacji).
Chciałbym przestrzec przed rozwiązaniem, które wiele podmiotów rozważa. Chodzi o układ, w ramach którego magazyn behind-the-meter, poza przyłączeniem do stacji ładowania jest przyłączany także do obiektu, przy którym znajduje się stacja ładowania (np. do centrum handlowego, stacji paliw, itp). Dokładne omówienie takiego modelu jest materiałem na odrębne opracowanie, niemniej należy mieć na uwadze, że dostawa energii elektrycznej w sposób opisany powyżej może rodzić pewne wątpliwości i pociągać za sobą tzw. ryzyko regulacyjne.
W klasycznym układzie stacja ładowania + magazyn energii eklektycznej behind the meter, stacja ładowania posiada swoje przyłącze i licznik. Energia elektryczna pobierana w miejscu dostawy określonym w warunkach przyłączenia wydanych dla stacji ładowania może zasilać bezpośrednio stację ładowania lub może zasilać magazyn energii, który ma możliwość dostawy energii elektrycznej wyłącznie do stacji ładowania.
Gdyby energia elektryczna z magazynu energii elektrycznej była dostarczana do obiektu innego niż stacja ładowania i sprzedawana, wówczas istnieje ryzyko uznania, że taka działalność będzie zakwalifikowana jako sprzedaż energii elektrycznej bez wymaganych uprawnień, za co grozi dotkliwa kara wskazana w przepisach karnych prawa energetycznego.
Kwestią wymagającą odrębnej analizy byłaby sytuacja, kiedy energia elektryczna była wyłączeni refakturowana, a nie sprzedawana z marżą.
Samochód pobiera, samochód dostarcza
V2G, V2H, V2O, V2X, V4G – te wszystkie skróty sprowadzają się do jednego. To samochód elektryczny oddaje energię (lub jest w gotowości do oddania), a nie ją pobiera. Rynek usług V2G dopiero się tworzy.
Jako jedyna kancelaria w Polsce mamy przyjemność uczestniczyć w projekcie Interreg V4G, którego celem jest skomercjalizowanie usługi V2X.
Współtworzymy propozycję ram prawnych dla rozwiązania, w ramach którego samochód elektryczny (EV) oddaje energię elektryczną do sieci elektroenergetycznej lub do sieci wewnętrznej biurowca, domu czy dowolnego obiektu.
Aktualnie kwestia tego rodzaju usług nie jest w Polsce uregulowana, niemniej jest to kwestia niedługiego czasu, kiedy takie regulacje się pojawią.
Jestem zdania, że podobnie jak świadczenie usług ładowania oderwano od sprzedaży energii elektrycznej, tak samo i przepływ energii w drugą stronę nie powinien być traktowany jako sprzedaż czy też świadczenie usług dystrybucji energii elektrycznej.
Jak ułatwić życie
Spośród wielu zmian, które przydałoby się wprowadzić w przepisach, aby ułatwić życie operatorom i użytkownikom EV, kilka wybija się na pierwszy plan.
Po pierwsze, procedura przyłączania magazynu (poza licznikiem) do stacji ładowania. Warto, aby proces ten został ograniczony do poinformowania operatora planowanym zainstalowaniu magazynu, a OSD był uprawniony w terminie 30 dni wyłącznie do wskazania (uzasadnionych) wymagań technicznych, jaki dany magazyn musi spełnić.
Brak reakcji OSD w terminie 30 dni powinien oznaczać brak wytycznych technicznych i możliwość instalacji magazyny (poza licznikiem).
Kolejną kwestią jest przyspieszenie procedury wydawania warunków przyłączenia dla magazynów energii.
Należałoby rozważyć dopuszczenie możliwości sprzedaży energii elektrycznej z magazynu energii elektrycznej do odbiorcy końcowego z założeniem pewnych ułatwień, np. zwolnienie z obowiązku „kolorowania” energii, z obowiązku uzyskiwania koncesji do określonej mocy magazynu energii elektrycznej.
Całego pakietu regulacji wymaga wprowadzenie usługi V2X. Jednym z kierunków uregulowania tej kwestii mogłoby byś zakwalifikowanie wprowadzanie energii elektrycznej pochodzącej z baterii EV jako odrębnej usługi, a nie jako sprzedaży energii elektrycznej, nie wymagającej uzyskiwania koncesji na obrót czy też dystrybucję energii elektrycznej.
Magazyn na stacji to skarb
Podsumowując możliwe funkcje jakie może pełnić magazyn energii w ramach sieci stacji ładowania można wskazać m.in. na:
- świadczenie usług bilansujących (grid balancing services), prowadzenie arbitrażu (re-selling energy to the grid), DSR (demand side response),
- autokonsumpcja: dostarczanie energii elektrycznej do stacji ładowania (tzw. peak shavings), funkcjonowanie magazynu za licznikiem,
- dostawa energii elektrycznej do obiektu, przy którym zlokalizowana jest stacja ładowania – wyeliminowanie ryzyka awarii sieci, łącznie ze sprzedażą energii w przypadku wysokich cen na rynku
Ostatnie z rozwiązań jest obarczone największym ryzykiem regulacyjnym, niemniej nie jest niemożliwe do realizacji.
A gdyby dodać jeszcze PV….
Układem, który może przynieść jeszcze więcej korzyści jest dodanie do magazynu i stacji ładowania źródła wytwórczego – np. instalacji PV.
Idąc jeszcze dalej, można układ ten połączyć z obiektem, przy którym zlokalizowana jest stacja ładowania (centrum handlowe, stacja paliw, biurowiec, itp.). A jak do tego dodamy jeszcze ładowanie V2G to mamy już model, który może generować wiele strumieni przychodów.
Poukładanie tych “modułów” od strony formalnej (stacja ładowania, magazyn energii, instalacja PV, obiekt będący odbiorcą energii, ładowania v2G) jest możliwe, niemniej kluczowe jest tu ustalenie modelu finansowego, pod który dopasujemy model prawny.
Nie można też wykluczyć rozwiązania, w ramach którego operator stacji ładowania będzie jednocześnie sprzedawcą energii (spółką obrotu, POB) i będzie odpowiedzialny za zasilanie i bilansowanie obiektu, przy którym znajduje się stacja ładowania. W takim przypadku operator stacji ładowania staje się poważnym zakładem energetycznym.
Jak wygląda przyszłość
Jak widać, rozwiązań jest wiele, a każda stacja ładowania czy też sieć ma własny model biznesowy i uwarunkowania techniczne. Warto patrzeć w przyszłość branży e-mobility, analizować nowe możliwości i rozwijać biznes tak, aby był gotowy odpowiadać przyszłym potrzebom konsumentów oraz rynku energetycznego.
Witold Chmarzyński- doświadczony radca prawny, specjalizujący się w obsłudze podmiotów z branży e-mobility, wspólnik i współzałożyciel kancelarii CCLaw. Climate Care (cclaw.com.pl)
