XBID - europejski rynek energii bardziej zintegrowany

XBID - europejski rynek energii bardziej zintegrowany

19 listopada br. powiększył się obszar europejskiego rynku handlu energią elektryczną w systemie ciągłym na rynku dnia bieżącego. Polska dołączyła do niego w towarzystwie 6 innych krajów UE. Rozszerzenie rynku SIDC w modelu XBID stworzy nowe możliwości handlowe i poprawi wykorzystanie transgranicznych zdolności systemu przesyłowego.

Zintegrowany rynek energii elektrycznej to strategiczny cel państw członkowskich UE, wyznaczony w wielu unijnych dokumentach.

Model rynku dnia bieżącego SIDC-XBID działał już od czerwca 2018r. w Austrii, Belgii, Danii, Estonii, Finlandii, Francji, Niemczech, Holandii, Portugalii, Hiszpanii, Szwecji, Litwie i Łotwie.  Dołączyły teraz Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Węgry, Polska, Rumunia i Słowenia. Poza tym rynkiem pozostają jeszcze Włochy i kraje Europy południowo wschodniej oraz Słowacja. Obecny model będzie podlegał działaniom rozwojowym, ponieważ  już uzgodniono, że  oprócz notowań ciągłych będą jeszcze wprowadzone aukcje z wykorzystaniem oprogramowania EUPHEMIA oraz notowania godzinowe zostaną zmienione na 15- minutowe, co w naszym przypadku zależy od decyzji operatorów, bo musi być najpierw zmieniony rynek bilansujący na odpowiedni, czyli 15-minutowy.

Handel energią elektryczną, również transgraniczny, podobnie jak inne rynki  towarowe, opiera się na kontraktach długoterminowych oraz kontraktach zawieranych na rynku spot, czyli rynku dnia następnego oraz rynku dnia bieżącego. Historycznie w Polsce, dla danego połączenia transgranicznego pierwszeństwo miały kontrakty długo- i średnioterminowe zawierane przez firmy handlowe w systemie aukcji typu explicit, czyli z wykorzystaniem mocy przesyłowych zakupionych od operatora. Biorąc pod uwagę techniczne wymagania i zdolności systemu oraz zawarte już umowy terminowe, operatorzy każdego dnia uzgadniają dodatkowe możliwe przepływy, oferowane w aukcjach typu implicite na platformach giełdowych na rynku dnia następnego a następnie na rynku dnia bieżącego.

XBID - europejski rynek energii bardziej zintegrowany

Model rynku SDAC-PCR oraz SIDC-XBID zdecydowanie ułatwiają obrót energią  oferując na platformach giełdowych prowadzonych przez NEMO wyłącznie instrumenty godzinowe. Z technicznego - automatycznie, w zadany, jawny i niedyskryminujący sposób, kojarzy zgłaszane oferty wykorzystując wprowadzone przez OSP do systemu transakcyjnego  dostępne zdolności  przesyłowe. Na rynku dnia bieżącego jest to realizowane w sposób ciągły, a dodatkowe zdolności przesyłowe są weryfikowane przez operatorów na bieżąco. W efekcie poszczególni uczestnicy rynku zawierają interesujące ich transakcje wtedy, gdy to jest to fizycznie możliwe, to w jednym kroku, bez oddzielnego poszukiwania wolnych mocy przesyłowych.

Uczestnicy rynku dokonują transakcji kupna i sprzedaży energii elektrycznej, wykorzystując zarówno oferty dostępne z kraju, jak i z poza systemu polskiego. Możliwość skorzystania z ofert zza granicy jest warunkowana dostępnością zdolności przesyłowych. Proces pozyskiwania zdolności dla realizacji zawartych transakcji jest niewidoczny i odbywa się niejako w tle” - tłumaczy dyrektor Departamentu Zarządzania Systemem PSE Konrad Purchała.

W modelu SIDC-XBID składane przez uczestników oferty zakupu i sprzedaży trafiają do jednego, centralnego rejestru - arkusza zleceń SOB. Wcześniej jednak zdolności przesyłowe dla transakcji intraday muszą być udostępnione przez operatorów przesyłowych, które  trafiają do rejestru CMM (Capacity Management Module), zarządzającego wykorzystaniem transgranicznych mocy przesyłowych.

Kupującego i sprzedającego na rynku dnia bieżącego kojarzy system na zasadzie first-come first-served, czyli transakcja jest zawarta po przyjęciu oferty przez uczestnika rynku. System dba też o to, by wykorzystać dostępne połączenia w sposób efektywny, czyli dąży do zawarcia jak największej liczby transakcji, tak by zdolności przesyłowe się nie marnowały, a jednocześnie były udostępniane uczestnikiem wszystkie nowe możliwości transakcyjne.

Kojarzenie w czasie rzeczywistym ofert z całego obszaru to skok jakościowy. Jak podkreśla Konrad Purchała, uruchomienie XBID otwiera przed krajowymi uczestnikami rynku nowe możliwości. „Przede wszystkim dostęp do ofert kupna i sprzedaży energii z poza kraju oznacza istotne zwiększenie płynności krajowego rynku dnia bieżącego. Z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego, udostępnienie alokacji w trybie dnia bieżącego umożliwi lepsze wykorzystanie połączeń stałoprądowych z Litwą i Szwecją, w szczególności gdy po zamknięciu rynku dnia następnego pojawią się nowe możliwości przesyłowe dla rynku intra-day” - wyjaśnia.

Funkcjonowanie XBID ma istotne znaczenie w warunkach coraz większej obecności w systemie niestabilnych OZE. Wytwórcy ze źródeł odnawialnych zyskują bowiem większe możliwości szybkiego korygowania/ bilansowania swoich pozycji kontraktowych w razie pojawienia się jakichś odstępstw od planowanej produkcji.

Od strony organizacyjnej SIDC-XBID w danym kraju prowadzony jest przez NEMO - nominowanych operatorów rynku energii. W Polsce zapewniona jest konkurencja usług NEMO, bo status ten mają zarówno Towarowa Giełda Energii, jak i dwaj zagraniczni NEMO. Jednak od 19 listopada 2019 r. wyłącznie TGE oferuje dostęp do rynku dnia bieżącego w nowej formule, ponieważ pozostali NEMO poinformowali, że o kilka miesięcy opóźniają swoje wejście na rynek z przyczyn technicznych  .

„Towarowa Giełda Energii od kilku lat inwestuje w integrację rynku europejskiego, m.in. poprzez wprowadzanie nowoczesnych narzędzi handlu. Wierzymy, że nowe systemy informatyczne dla rynku SPOT, w tym nowy model rynku dnia bieżącego w formule XBID, zapewnią bezawaryjny dostęp do systemów transakcyjnych 24h/dobę, 7 dni w tygodniu. Jednocześnie oczekujemy, że wysiłki TGE w tym zakresie zaowocują zwiększoną aktywnością uczestników rynku energii elektrycznej” – ocenia Piotr Listwoń, Wiceprezes Zarządu ds. Operacyjnych

Pytanie, kiedy konkurencyjni NEMO zaczną funkcjonować operacyjnie na Polskim rynku, choć wydaje się, że przy niskich stosunkowo poziomach opłat w stosunku do cen energii elektrycznej zapewne nie poziom opłat , a jakość obsługi oraz elastyczność narzędzi do handlu będzie czynnikiem decydującym. TGE przygotowuje strategię aby zachować prymat na polskim rynku, zapewnia Piotr Listwoń, Wiceprezes Zarządu ds. Operacyjnych.

Zobacz także...

Komentarze

Patronat honorowy

Partnerzy portalu

PSE