Spis treści
Gazowo-nawozowy ból głowy
Wojna z Zatoce Perskiej nie tylko zatrzęsła rynkami ropy oraz gazu. Z Zatoki płynęły też wielkie ilości nawozów azotowych oraz amoniaku i mocznika do ich produkcji. Komisja Europejska planuje wzrost importu nawozów, aby obniżyć ich ceny.
Konflikt w Zatoce ma poważne konsekwencje dla dostaw nawozów i rolników. W naszej części świata nadchodzi bowiem wielkie wiosenne nawożenie pól. Jak ocenił cytowany przez „Financial Times” ekspert rynku żywności Raj Patel, jeśli blokada Cieśniny będzie trwać, to już za 6 do 10 tygodni na świecie zauważymy wzrost cen chleba. – Nie należy nie doceniać znaczenia blokady dla światowej produkcji żywności – dodał szef największego europejskiego producenta nawozów norweskiej firmy Yara – Svein Tore Holsether.
Po kryzysie gazowym w 2022 r. europejski przemysł nawozowy znalazł się w głębokim, strukturalnym kryzysie. Największy producent – norweska Yara – zamknęła fabrykę w belgijskim Tertre, ograniczyła też produkcję w Ferrarze (Włochy) i Hawrze (Francja). W 2024 r. Wcześniej jedną instalację do produkcji amoniaku zamknął niemiecki BASF, rok poźniej to samo stało się z fabryką firmy SKW Piesteritz w Lutherstadt. Kilka dni temu zamknięto też fabrykę nawozów w Rumunii.
Reakcje rynków nawozów na amerykańsko-izraelski atak na Iran i odpowiedź reżimu ajatollahów były nie mniej gwałtowne niż tych od ropy i gazu. Ceny tony bliskowschodniego mocznika skoczyły o 130 dolarów do 575-650 dol. Mocznik z Egiptu zdrożał o 125 dolarów za tonę do 610-625 dol. A QatarEnergy w zatrzymanym z powodu irańskich ataków Ras Laffan wytwarzał ok. 10% światowego handlu mocznikiem drogą morską. Z kolei kontrakty terminowe na amoniak w Europie skoczyły o 130 dolarów do 725 dol. za tonę.
Nerwowe reakcje w Polsce
Skok cen gazu oznacza wyższe ceny produkcji i amoniaku i mocznika, a w konsekwencji i nawozów w Europie. Krajowa Grupa Azoty zareagowała wstrzymaniem przyjmowania zamówień na nawozy azotowe. Najpewniej nie wiedząc, po ile kupi gaz, z którego je wyprodukuje i ile musiałaby wynosić końcowa cena.
Moment okazał się wyjątkowo niekorzystny, bo rolnicy właśnie kupują nawozy do wiosennych prac polowych. A to wiosenne nawożenie ma decydujący wpływ na wysokość plonów. Nic dziwnego, że rolnicy, a potem i ministerstwo rolnictwa zareagowali gwałtownie i Azoty z pomysłu się wycofały. Problem jednak oczywiście pozostał.
Nawozy importowane złe, nawozy drogie jeszcze gorsze
Wybuch wojny zbiegł się z inicjatywą Komisji Europejskiej, która w lutym doszła do wniosku, że coś wokół nawozów należy zrobić. Średnia cena nawozów azotowych w grudniu 2025 roku była bowiem niemal o 1/4 wyższa niż rok wcześniej. To z jednej strony efekt drogiego gazu do produkcji, ceł importowych, ale i wprowadzenia w połowie 2025 roku dodatkowych opłat na import od wiodących dostawców: Rosji i Białorusi. W efekcie import nawozów azotowych z tych krajów na początku 2026 roku praktycznie zamarł, w lutym 2026 roku był 30-krotnie niższy niż rok wcześniej. Import amoniaku także spadł.
Załamał się jednak także import z pozostałych krajów. Chociaż grudzień 2025 przyniósł import 2 razy wyższy od 5-letnio średniej, ale biorąc pod uwagę mocny spadek z pierwszych miesięcy roku, dalej jest to mniej niż na przełomie 2024 i 2025.
Wychodzi na to, że nawozów było stosunkowo mało jeszcze przed wybuchem wojny w Zatoce, a teraz może być jeszcze gorzej, o ile sytuacja nie wróci do normy, czyli do w miarę swobodnej żeglugi przez Cieśninę Ormuz.
Komisja zaproponowała natomiast rozporządzenie przewidujące czasowe zniesienie ceł wynoszących 5,5-6,5% na mocznik i amoniak, a także na niektóre nawozy azotowe. Zawieszenie dotyczy krajów objętych klauzulą najwyższego uprzywilejowania z wyłączeniem przywozu z Rosji i Białorusi. Zawieszenie miałoby obowiązywać rok.
Roczny bezcłowy kontyngent to 300 tys. ton amoniaku, 890 tys. ton mocznika, 413 tys. ton siarczanu amonu, 583 tys. ton mieszanimnmocznika i azotanu amonu, ale także 360 tys. ton nawozów NPK i kilka pomniejszych pozycji. W sumie prawie 2,2 mln ton nawozów azotowych i półproduktów do ich wytwarzania. Ogólnie ma to odpowiadać importowi z Rosji i Białorusi w poprzednich latach plus 20%. Celem jest obniżenie cen nawozów w krajach UE.
Czy rolnicy coś posieją?
Ostateczna propozycja Komisji została sformułowana w lutym, czyli jeszcze przed wybuchem bliskowschodniej awantury. Być może szybkie przyjęcie Rozporządzenia pomogłoby poprawić sytuację na rynku. Blokada Cieśniny Ormuz przełoży się na podwyżki światowych cen nawozów, ale ceny pszenicy na razie wzrosły tylko o 5-6 proc. – Przy tych cenach zbóż, rolnikom nie opłaca się kupować drogich nawozów – ocenia menedżer pracujący wiele lat w branży.
Patrząc na pierwsze skoki notowań zawieszenie kilkuprocentowych ceł niewiele pomoże europejskim odbiorcom. A nad unijnymi producentami dalej będzie wisiało widmo jeszcze droższego gazu.
Komisja już wcześniej, w styczniu zapowiedziała ulgę dla importowanych nawozów i półproduktów w mechanizmie CBAM. Ale nie uległa naciskom farmerów i biznesu i wykluczyła wyłączenie tych produktów z CBAM. Zresztą, według szacunków, przytaczanych przez think-tank Breugel, średni wpływ CBAM na importowany nawozowy asortyment to ledwie kilka procent.
Grzebanie w mechanizmie nie przyniosłoby zatem przełomu, do tego potrzebny jest spadek cen i gazu, i nawozów. Czyli spokój w Zatoce.
