Menu
Patronat honorowy Patronage
  1. Główna
  2. >
  3. Rynek
  4. >
  5. Po upadku socjalizmu ceny prądu wzrosły ponad pięciokrotnie.

Po upadku socjalizmu ceny prądu wzrosły ponad pięciokrotnie.

Z płatnością za energię zalegały fabryki, kopalnie, a nawet szkoły. Na potęgę podłączano się na „lewo” żeby ominąć liczniki. W „Wieku energetyków” opisujemy jak gospodarka i społeczeństwo poradziły sobie z problemem, przy którym skala grożących nam od 2020 r. podwyżek wydaje się błaha.
ceny pradu do wynagrodzen rynek

Polskie Sieci Elektroenergetyczne obchodzą 1 lipca piętnastą rocznicę powstania. Jubilat osiągnął wiek w którym idzie się do szkoły średniej. W 2004 r. oficjalnie bowiem ze spółki PSE wyodrębniono firmę PSE-Operator, która zgodnie z unijnymi przepisami przejęła odpowiedzialność ze sieci najwyższych napięć (PSE Operator pozbył się niedawno drugiego członu nazwy).

Ale w w rzeczywistości jest to uczeń liceum lub technikum mocno przerośnięty. Gdyby bowiem się bardzo mocno uparł, to mógłby za rok obchodzić trzydziestolecie. Pierwsza firma o tej nazwie powstała bowiem w 1990 r.

A historia jej powstania jest fascynująca, bo wiąże się bardzo ściśle z budową rynku energii w Polsce. Dylematy, które temu towarzyszyły były bardzo podobne do dzisiejszych. I sprowadzały się w istocie do rozstrzygnięcia kto powinien decydować o cenach prądu i jak pogodzić potrzebę kapitałochłonnych inwestycji ze niechęcią społeczeństwa do podwyżek tychże cen. W naszej książce opisujemy jak radziły sobie z tym dylematem kolejne rządy RP i kolejni prezesi PSE. Ta firma w latach 90. była zupełnie inną spółką – nie tylko zarządzała sieciami wysokiego napięcia, ale także organizowała handel hurtowy prądem – kupowała go od elektrowni i odsprzedawała zakładom energetycznym. A jej prezesi odgrywali często kluczową rolę w podejmowaniu decyzji.

Czytaj także: Siła i Światło: 100 lat pierwszego polskiego koncernu energetycznego

Czytając dziś o zamrożonych cenach prądu i grożących nam w 2020 r. podwyżkach cen, warto pamiętać, że nasza gospodarka już dwukrotnie przez to przeszła. Pierwszy raz po upadku PRL, a drugi – po uwolnieniu cen dla firm spod państwowej regulacji w 2007 r.

Transformacja z socjalizmu do kapitalizmu spowodowało, że prądu za przeciętną pensję można kupić dwa razy mniej niż w 1988 r. , ale za to dwa razy więcej niż w 1970 r. – w 2018 r. było to 5,3 tys. kWh.

ceny pradu do wynagrodzen rynek

Niełatwo jest dziś wytłumaczyć młodym ludziom czym był „realny socjalizm” i jak funkcjonował. Podstawową zasadą ustroju gospodarczego była państwowa regulacja cen i centralne planowanie wszystkiego, począwszy od wydobycia węgla a skończywszy na  produkcji i  zużyciu papieru toaletowego na głowę (o ile możemy w tym przypadku mówić o głowie).

Oczywiście prąd jako jeden z najważniejszych „środków produkcji” musiał być tani, stąd władze PRL utrzymywały sztucznie bardzo niskie ceny dla ludności i przedsiębiorstw. Prowadziło to do ogromnego marnotrawstwa i permanentnych deficytów mocy, mimo potężnych inwestycji w nowe elektrownie. Nawet ówcześni urzędnicy zdawali sobie sprawę z absurdów tego systemu. „Energia nie może być tania a system ekonomiczno–finansowy musi sprzyjać jej oszczędzaniu. Energochłonność nie jest winą energetyków, ale struktury gospodarki wynikającej z całego splotu błędów w jej rozwoju. W pogoni za ilością nie liczyliśmy się z tym, ile ona kosztuje. Energia rozpływa się w powietrzu a wraz z nią ciężkie miliardy złotych i ciężka praca – mówił w 1982 r. w wywiadzie dla „Życia Gospodarczego” Ryszard Nodzyński, wicedyrektor Departamentu Planowania w Ministerstwie Górnictwa i Energetyki. Wtórował mu szef Państwowej Dyspozycji Mocy Jerzy Bekker. – „Energia elektryczna jest relatywnie tania, co nie sprzyja jej oszczędzaniu. Przykładowo w 1970 r. średnia miesięczna płaca równa była wartość 2,6 tys. kWh, dziś równa jest 10 tys. kWh”.

Czytaj także: Jak wyglądała polska energetyka w 1989 roku?

Po 1989 r. zaczęła się potężna fala zatorów płatniczych – za prąd nie płaciły kopalnie, huty, fabryki samochodów, problemy miały nawet szkoły. Energetycy odcinali im prąd, przedsiębiorstwa płaciły… trochę, prąd wracał a potem zabawa zaczynała się od nowa.  Zaczęły się też kradzieże prądu, energetycy opisywali ponad sto rozmaitych sposobów „obchodzenia” liczników.

A jednocześnie firmy zrozumiały, że muszą ograniczyć zużycie prądu i inwestować w energooszczędne technologie. Dzięki temu polska gospodarka stała się trzy razy mniej energochłonna niż w czasach PRL. Deficyt mocy – zmora z czasów PRL – zniknął.

ceny pradu w polsce europie 2018

Pisząc „Wiek energetyków” nie spodziewaliśmy się, że problemy, które towarzyszyły polskiej energetyce przez początek lat 90. staną się znów tak aktualne, zwłaszcza po uchwaleniu ustawy o zamrożeniu cen prądu na 2019 r.  „Produkcja i dystrybucja energii elektrycznej była do niedawna bez reszty kontrolowana przez państwo. Ręczne sterowanie w połączeniu z naturalnym w tej dziedzinie monopolem doprowadziło m.in. do całkowitego oderwania cen od kosztów. Przywrócenie logiki ekonomicznej w elektroenergetyce stanowi jedno z kluczowych, a zarazem najtrudniejszych zadań w przebudowaniu gospodarki” – oceniała w 1993 r. „Gazeta Bankowa”.

Czytaj także: Wiek energetyków. Opowieść o ludziach, którzy zmieniali Polskę

Tekst brzmi jakby pisano go w roku 2019 r. Dziś jednak jesteśmy w o tyle lepszej sytuacji, że nie musimy „wymyślać” rynku od początku. Ale dylemat w jaki sposób sfinansować potrzebne inwestycje, nie drażniąc jednocześnie społeczeństwa wzrostem cen prądu, wciąż jest ten sam.

Zobacz czym jest książka „Wiek energetyków. Opowieść o ludziach, którzy zmieniali Polskę”

Przeczytaj recenzję „Wieku energetyków” autorstwa Rafała Wosia na łamach „Dziennika Gazety Prawnej”

Posłuchaj rozmowę o „Wieku energetyków” na antenie radia TOK FM

Przeczytaj artykuł w dzienniku „Rzeczpospolita” z okazji 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości z cytatami z „Wieku energetyków”

Zobacz artykuły prasowe powstałe na kanwie „Wieku energetyków”

Kup książkę „Wiek energetyków” przez serwis Allegro.pl

wiek energetykow historia energetyki 2018

Najwyższe w historii obciążenie polskich sieci wysokich napięć przyczyniło się do rekordowo wysokiej liczby odsłon i unikalnych użytkowników korzystających z serwisu WysokieNapiecie.pl.
ludzie koputer zespol
Rynek energii rozwija:
Klimatyzacja stanie się jednym z najważniejszych czynników odpowiedzialnych za wzrost zużycia energii elektrycznej. Chińczycy kupują więcej klimatyzatorów od Amerykanów, a biorąc pod uwagę liczbę mieszkańców Europa nie ustępuje Bliskiemu Wschodowi. Zdaniem Międzynarodowej Agencji Energetycznej, systemom energetycznym potrzebne są magazyny zimna.
klimatyzacja upaly ogrzewanie tech pompa ciepla
Technologie wspiera:
Lądowa część systemu Baltic Pipe zyskała kolejne administracyjne zgody, przybliżające budowę. Całość ma już decyzje środowiskowe, Wojewoda Zachodniopomorski wydał kolejną decyzję lokalizacyjną. 
Baltic Pipe
Wystarczy różnica temperatur, aby wytworzyć prąd. Wiemy to od dwustu lat, a do tej pory niemal w ogóle nie korzystaliśmy z termoelektryczności. To się jednak zmienia, także dzięki badaniom polskich naukowców.
tech ladowanie termoelektryczne
Technologie wspiera: